Francuski Cmentarz Wojskowy Gdańsk

Francuski Cmentarz Wojskowy w Gdańsku

"A SES FILS MORTS POUR LA FRANCE EN POLOGNE
LA REPUBLIQUE FRANCAISE RECONNAISSANTE"

(Swoim Synom poległym za Francję w Polsce - z wdzięcznością Republika Francuska) 

 

 

Francuski Cmentarz Wojskowy w Gdańsku położony jest przy ul. Powstańców Warszawskich. Na cmentarzu pochowanych jest 1152 ciał jeńców wojennych (w tym ze Stalagu XXB), robotników przymusowych, więźniów politycznych i osób cywilnych oraz Francuzów walczących w polskim ruchu oporu. Pochowani są także Alzatczycy wcieleni do armii niemieckiej. Są to ofiary I i II wojny światowej oraz Wojny Prusko-Francuskiej z 1870 roku, których ciała nie zostały przeniesione do Francji. Wśród 1127 krzyży i steli muzułmańskich 329 poświęconych jest anonimowym ofiarom wojny, kilka grobów zawiera pochówki zbiorowe. Na wszystkich pomnikach widnieje inskrypcja Mort pour la France (Poległ za Francję).

Cmentarz powstawał od 1948 roku ale zmienne koleje stosunków polsko-francuskich spowodowały, że dopiero w roku 1961 dokończono jego budowę. Dnia 10 września 1967 roku złożył na nim kwiaty gen. de Gaulle podczas swojej wizyty w Polsce.  Na cmentarzu znajduje się pomnik w postaci 3 monumentalnych krzyży na kamiennym postumencie do którego prowadzą szerokie schody.

Co ciekawe, podczas niwelowania terenu pod cmentarz odkryto pochówki żołnierzy francuskich z okresu wojen napoleońskich o których osoby wybierające to miejsce nie miały wcześniej pojęcia. 

http://www.cheminsdememoire.gouv.fr/fr/cimetiere-militaire-francais-de-gdansk

Le cimetière militaire français de Gdańsk rassemble 1 152 corps, dont 329 inconnus, de prisonniers de guerre, déportés politiques, travailleurs forcés (STO), Malgré-nous, évadés des camps combattant dans les maquis polonais de la Seconde Guerre mondiale. (Wikipedia)

Komendantura obozu jenieckiego Stalag XXB w Malborku

Komendantura obozu jenieckiego Stalag XXB znajdowała się w Malborku przy nieistniejącej dziś ulicy Welscher Garten 11. Na komendanturę zaadoptowano w 1940 roku hotel Ordenshof (właściciel R. Lukat w 1937). Budynek do 1936(?) roku był przytułkiem ewangelickim z hospicjum, a wcześniej w XIX wieku przez krótki okres czasu mieściła się tam poczta. 
Nie ma wielu zdjęć budynku z przeszłości, prawdopodobnie nie przetrwał oblężenia w 1945 i został zniszczony w czasie działań wojennych lub krótko po ich zakończeniu. Obecnie ulica Welscher Garten nie istnieje, znajduje się tam zabudowa wielorodzinna Placu Narutowicza z parkingiem. Budynek komendantury to mniej więcej budynki Placu Narutowicza 4 i 5 lub 3 i 4.

źródła zdjęć: zdjęcia własne, zbiory prywatne

Stalag XXB - unikalne fotografie

Unikalne fotografie z obozu jenieckiego Stalag XXB Marienburg-Willenberg pojawiły się ostatnio na aukcji ebay i "poszły" za ponad 150 euro...

Zdjęcia z aukcji

Może się uda rozszyfrować tożsamość osób ukazanych na fotografiach.

Stalag XXB - Pieniądz obozowy

Zgodnie z zasadami prawa międzynarodowego jeńcom wojennym za pracę przysługiwało wynagrodzenie, a oficerom żołd. Jednak ze względu na uniemożliwienie wykorzystywania tych pieniędzy przez jeńców poza obozem np. podczas ucieczki lub podejmowania prób przekupienia strażników wprowadzono pieniądze zastępcze, które można było wykorzystywać tylko na terenie obozu. Wymiana tych bonów na walutę obiegową była możliwa jedynie w przypadku wysyłania przez jeńców pieniędzy do rodziny lub organizacji humanitarnych. Wartość pieniędzy obozowych była równowartością niemieckich pieniędzy obiegowych (1 lagermarka = 1 marka niemiecka). W przypadku Generalnej Guberni wartość 1 marki obozowej równa była 2 złotym a przy przekazywaniu pieniędzy za granicę 1 marka odpowiadała wartości funta brytyjskiego.
O ile podczas I wojny światowej poszczególne obozy wydawały swoje własne bony to podczas II wojny światowej wprowadzono emisję centralną jednakową dla wszystkich obozów jenieckich. Emitentem tych bonów było naczelne dowództwo Wehrmachtu. Poszczególne nominały różniły się wielkością i kolorem papieru ale wszystkie oznaczone były czerwonym trójkątem i zawierały napis:
"Bon ten jest środkiem płatniczym dla jeńców wojennych i może być przez nich wydawany i otrzymywany tylko na terenie obozu lub w wydzielonych komandach roboczych w specjalnych miejscach sprzedaży. Wymiana bonów na prawne środki płatnicze może być dokonana tylko we właściwych kasach administracji obozu. Niezastosowanie się do przepisów, podrabianie lub fałszowanie będzie karane."

Występowały następujące nominały bonów:

1 Reichspfennig
10 Reichspfennig
50 Reichspfennig
1 Reichsmark
2 Reichsmark
5 Reichsmark
10 Reichsmark

Także w Stalagu XXB wynagrodzenie za pracę wypłacano w "Lagermarkach" jak je potocznie nazywano. Wynagrodzenie jeńców zmieniało się wraz z upływem czasu i było zależne od wykonywanej przez nich pracy. W roku 1940 jeńcy Stalagu XXB za swoją prace otrzymywali od 70 fenigów do 1 marki dziennie. Mogli za to nabywać w kantynie obozowej lub kantynach w większych komandach roboczych po niskich cenach, piwo (25 fenigów), lemoniadę (20 fenigów), korniszony, melasę, sztuczny miód, cytryny, przybory toaletowe, mydło, różne szczotki, szelki itp. W roku 1941 obóz główny posiadał dobrze zaopatrzoną kantynę, która sprzedaje wszystkie przedmioty codziennego użytku oraz sok jabłkowy, cytryny, ale nie było w niej piwa ani świeżych warzyw. Bardzo pożądana była pasta do butów. Rzecznik jeńców skarżył się, że nie otrzymuje informacji na temat zysków kantyny. W roku następnym kantyna nie miała już praktycznie niczego na sprzedaż, a dodatkowo mnożyły się przypadki ograniczania wynagrodzenia za "mała wydajność pracy" i zmuszanie do pracy w nadgodzinach bez stosownego wynagrodzenia lub rekompensaty w postaci dni wolnych od pracy.

Stalag XXB - plan i zdjęcia

Wcześniej publikowaliśmy informacje o planie obozu jenieckiego Stalag XXB oraz zdjęcia znajdujące się w archiwum Czerwonego Krzyża. YVES BRION postanowił to połączyć i ustalić w którym miejscu wykonano zdjęcia i w którą stronę obrócony był fotograf. Wyszło takie o to coś.

Brawo!

17 marca - 68 Rocznica Powrotu Malborka do Macierzy

źródło: LINK

Burmistrz Miasta Malborka zaprasza na obchody 68. Rocznicy Powrotu Malborka do Macierzy. Ten ważny dla mieszkańców naszego miasta dzień upamiętniony zostanie złożeniem kwiatów pod pomnikiem na Cmentarzu Żołnierzy Radzieckich w Malborku dnia 17 marca 2013 r. o godz. 11:30.

Wyjazd na Cmentarz Żołnierzy Radzieckich w Malborku o godz. 11:25 autobusem podstawionym o godz. 11:10 na przystanku autobusowym przy Starostwie.

Należy sobie zadać pytanie, a dlaczego tylko radzieckich? A dlaczego nie także przy pomników jeńców Stalagu, albo Cmentarzu Wspólnoty Brytyjskiej, a może warto by się było wybrać na miejsce masowego grobu w Malborku? No właśnie...

Ale skoro rok w rok wracamy 17 marca do Macierzy to o czym tu mówić... Zapomniana prawda historyczna i ten nieszczęsny 17 marca - ulubiona data władz Malborka.

Pomnik jeńców obozu Stalag XXB - 1 listopada

1 listopada 2012

fotografia: Andrzej Gilewski

Więzień 52319 - korespondencja

Przykład tej strony pokazuje jak czasami całkiem przypadkowo może wypłynąć na rynek kolekcjonerów całkiem sporo materiałów związanych z tematem malborskim. W tym przypadku kwity i listy wysyłane od/do więźnia o numerze 52319 w obozie jenieckim Stalag XXB Willenberg.

Oto całość tej dokumentacji.

Obóz za Nogatem czyli jak mało wiemy o tzw. Stalagu XXB Bis

Nim mnie zlinczujecie za ponowne umieszczenie nazwy Stalag XXB BIS wspomnę tylko, że oczywiście, takie coś nie istniało, a nazwa wywodzi się stąd. A to mapa tego miejsca:

Sama mapa budziła kontrowersje lokalizacją miejsca obozu/komanda roboczego, a może np. grupy baraków gdzie mieszkali pracownicy przymusowi (choć też wspomniano o 300 Belgach, którzy tam mogli być). Problem związany z tą lokalizacją był taki, że obecnie to pole uprawne (może ktoś tam grzebał, nie wiem, może zacznie ;-)) poza miastem, nie występuje zatem na dawnych zdjęciach lotniczych, jak i na zdjęciach z nalotów na teren montowni Focke-Wulf w Królewie, ale... no właśnie, w archiwach firmy Airbus znajduje się pewien plan lotniska z opisem, który został opublikowany w książce Focke-Wulf Flugzeugbau.

Oto ten plan oraz na nim pozycja nr 16 (książka, str. 281-282)

Stalag XXB - Cmentarz i kaplica

Temat cmentarza obozowego przewija się w naszych rozważaniach od chyba samego początku analizy historii Stalagu XXB. W TEJ książce pojawia się takie zdjęcie z obozu. O pochówkach był min. TUTAJ.

Uroczystość związana z pochówkiem Kaprala MacFarlane'a
źródło: książka Roderick'a Grant'a "The 51st Highland Division at War"

Biblioteka obozowa - Stalag XXB Willenberg

Ciekawą pozycją książkową, w której ukazane są fotografie związane z obozem jenieckim Stalag XXB Willenberg jest książka Roderick'a Grant'a "The 51st Highland Division at War".
Album fotograficzny ukazuje szlak bojowy 51 dywizji piechoty w czasie II wojny światowej. W roku 1940 dywizja stacjonowała we Francji i w czasie inwazji Niemiec poniosła dosyć dotkliwe straty, cześć żołnierzy dostała się do niewoli i trafiła do obozu jenieckiego Stalag XXB Willenberg. W książce jest kilka bardzo ciekawych fotografii dotyczących życia obozowego. Oto jedna z nich: Biblioteka obozowa. Wkrótce kolejne zdjęcia.

źródło: skan z książki Roderick'a Grant'a "The 51st Highland Division at War", wyd. 1977

Tajemnica terenów kolejowych w Malborku

Na bardzo szczegółowej mapie terenów kolejowych w Malborku znajduje się bardzo wiele ciekawych oznaczeń. Mapa została opracowana w 1953 roku, być może w dużej mierze na podstawie nieznanych nam map z okresu 1939-45. Poniższy rysunek jest fragmentem większej całości i zawiera informacje, które zostały zaktualizowane na mapie o lata 1954-1964 przez autorów.

Bardzo ciekawym oznaczeniem jest informacja o istnieniu czterech fundamentów oznaczonych jako "fundamenty po barakach". Prawdopodobnie chodzi o komando robocze Stalagu XXB lub obóz pracy - Bauzug-Oberbautruppe, który założony został w 1941 roku, a zlikwidowany w II 1945. W obozie przebywali Polacy, przeciętny stan - 200 osób. Pracowali przy naprawie torów kolejowych, a ich obóz prawdopodobnie przez jakiś czas mieścił się w wagonach na terenie dworca kolejowego.

Fundamenty baraków miały odpowiednio wymiary:

   12 x 42 m

   8 x 31 m - 2 baraki

   12 x 27 m

Obecnie nie istnieją.

Nadal bardzo wielką zagadką pozostaje dworzec i tereny kolejowe w czasie II wojny światowej, jak wielki to musiał być węzeł kolejowy i jak znaczącą pełnił rolę.

źródło: zbiory prywatne, bardzo dziękujemy

ujęcie współczesne - Google Earth

Zdjęcia obozowe - Stalag XXB

Zdjęcia z obozu jenieckiego - Stalag XXB

źródło: Archiwum fotograficzne ICRC Library and Research Genewa

List ojca

Wzruszający list napisany w 1943 roku przez Marcel'a Brion - jeńca Stalagu XXB w Malborku do swojego malutkiego synka Yves.

24 czerwca 1943. Mój najdroższy mały Yves. Już od pewnego czasu nie miałem od Ciebie wieści, mam nadzieję, że jesteś nadal zdrowy, i że dzięki temu pięknemu słońcu opaliłeś się, myślisz iść wkrótce do szkoły, kiedy skończysz pięć lat. Ja jestem ciągle zdrowy i myślę dużo o Tobie. Byłbym szczęśliwy mogąc zabrać Cię na kąpiele nad morzem, obecnie dużo się przemieszczam i zaczynam być zmęczony. Nie mogę się doczekać końca tej wojny, żeby móc cię mieć przy sobie i żebyś mógł poznać swojego tatę. Opuszczam Cię teraz i idę spać całując cię z całego swego serduszka. Twój tatuś, który Cię uwielbia. Marcel


24 juin 1943. Mon cher petit Yves. - Voila un petit moment que je n'ai pas de tes nouvelles, j'espère que tu es toujours en bonne santé et que par ce beau soleil tu dois te faire brunir, penses-tu aller à l'école bientôt, tu vas avoir cinq ans. Moi la santé est toujours très bonne et je pense beaucoup à toi. Je serais heureux de pouvoir t'emmener te baigner avec moi à la mer, en ce moment je roule beaucoup et je commence à être fatigué. Vivement la fin de cette guerre pour que je puisse t'avoir avec moi et que tu connaisses ton petit papa. Je te quitte pour aller me coucher en t'embrassant de tout mon petit cœur. Ton petit papa qui t'adore. Marcel

Podziękowania za nadesłanie listu i zgodę na udostępnienie dla Yves Brion oraz za przetłumaczenie dla Pawła Głogowskiego!

Stalag XXB - szpital obozowy

W archiwach Czerwonego Krzyża w Genewie znajdują się dwa zdjęcia z 16 kwietnia 1943 roku, przedstawiają szpital obozu jenieckiego Stalag XXB. Szpital znajdował się przy obecnej ul. Mickiewicza 54 (teren lodowiska, okolice targowiska miejskiego).  Do wybuchu wojny znajdowała się tam siedziba "Bractwa Strzeleckiego"  (Schützenhaus, Mühlengraben 54, Marienburg).

Widok ogólny szpitala.

Drugie zdjęcie przedstawia budynek pawilonu oddziału ogólnego i oddziału dla chorych na gruźlicę.

Mamy jeszcze problem z dokładnym rozmieszczeniem układu budynków ale dzięki nieustannej pracy dowiadujemy się coraz więcej szczegółów. Jeśli ktoś posiada jakieś informacje będziemy wdzięczni.

Stalag XXB - szpital obozowy cz. 2

Raport Czerwonego Krzyża z 25 listopada 1942 roku podaje, że 34 więźniów serbskich znajdowało się w lazarecie obozowym w: Schützenhaus, Camp...

Można więc skłaniać się ku teorii, szpitala obozowego przy obecnej ulicy Mickiewicza 54 w Malborku, a dawniej terenie należącym do bractwa strzeleckiego, co było podniesione w jednym z wcześniejszych wpisów na blogu.

Stalag XXB - zagadka szpitala obozowego

Lekarz Stalagu XXB brygadier Anthony Crook pisał w swoich wspomnieniach tak:

Szpital jeniecki w Malborku był rozpadającym się budynkiem ale miał kilka małych piwnic, a kotłownia i kuchnia także były pod ziemią, co było wielkim darem kilka miesięcy później. Oddziały mieściły się w barakach (chatkach) o lekkiej konstrukcji zbudowanych w ogrodzie i nie były zbytnią ochroną  dla obłożnie chorych w przypadku ostrzału moździerzowego lub z mniejszych dział, ale nie myśleliśmy wtedy naprawdę, że to się w ogóle rzeczywiście  wydarzy.

...

Ciężko chorzy leczeni byli w miejscowym niemieckim szpitalu wojskowym, gdzie mieliśmy dostęp do pomocy(aparatury) diagnostycznych. Próbki patologiczne musiały być wysyłane do laboratorium do Gdańska i długo czekało się na wyniki: o wiele łatwiej było o leki gdyż mieliśmy dystrybutora RAMC, który pracował w niemieckim szpitalu. Znakomita była dostawa paczek z Czerwonego Krzyża. Był ich spory zapas w składnicy na Piaskach, głównej kwaterze niemieckiej w Malborku , dla całego stalagu XXB

...

Z górnego piętra , które teraz odwiedzaliśmy rzadko widzieliśmy ognie ok. 1000 jardów na północ od nas w okolicy stacji kolejowej i placów przeładunkowych podczas gdy na wschodzie i pd. – wsch. słyszeliśmy karabiny maszynowe i ostrzał z mniejszych dział.

...a zatem, czy szpital Stalagu XXB mógł się znajdować w budynkach Schutzen Garten? Budynki drewniane przetrwały wojnę, co także ma swoje ślady we wspomnieniach. 

Z dokumentów i korespondencji wynika, że obozowy lazaret to Muhlengraben 54 czyli obecnie Mickiewicza 54, ale w czasach obecnych ten adres nie istnieje, Mickiewicza kończy się na 52, ale... w starej malborskiej książce telefonicznej, dzisiejszy teren rynku i budynki ze zdjęć to Schützenhaus Mühlengraben 54 

Szpital obozowy Stalagu XXB przy ulicy Mühlengraben 54? (obecnie skrzyżowanie Mickiewicza i Grunwaldzkiej)

zdjęcia: Marienburger Zeitung, Marienburg Archive